Di Cmentarz Flaminio potocznie zwany cmentarzem Prima Porta jest miejscem spoczynku wielu naszych Rodaków. Polskie groby znajdują się w różnych częściach tej największej włoskiej nekropolii (ponad 140 ha powierzchni poprzecinanych 37 km dróg), przede wszystkim jednak w kwaterze polskiej (riquadro polacco), którą odwiedziliśmy w dniu 7 listopada br. Od ostatniej naszej wizyty grobów przybyło, ich liczba znacznie przewyższa liczbę podaną przez autorkę książki “Groby polskie na cmentarzach Rzymu” (M.I. Kwiatkowska wyd. 1999). Stan wielu nagrobków, zwłaszcza tych najstarszych, położonych na obrzeżach kwatery jest niepokojący. Poniżej zamieszczamy zdjęcia wybranych grobów oraz zachęcamy wszystkich do wizyty na cmentarzu. Pomimo znacznej odległości od centrum Rzymu (ok. 15 km) posiada dobre połączenia autobusowe (linie C) z głównymi węzłami przesiadkowymi miasta (Termini i Tiburtina). Przejazd, w zależności od pory dnia trwa ok. 1 godz.
Polskie groby na Cmentarzu Flaminio (Prima Porta w Rzymie). Galeria zdjęć
W centralnej części kwatery polskiej usytuowana jest kaplica, która powstała dzięki hojności Jana Pawła II oraz Polonii włoskiej. W jej pobliżu znajdują się grobowce różnych zgromadzeń zakonnych oraz osób powszechnie znanych, o których pisze ks. Waldemar Turek w artykule pt. “Mogiły rodakow na Flaminio”. Kilka lat temu nieznani sprawcy zerwali z kaplicy miedziane pokrycie dachu, o czym informowaliśmy w artykule pt. “Alarmujący stan kaplicy polskiej na cmentarzu Prima Porta w Rzymie”. Dach został naprawiony, w kaplicy odprawiane są Msze święte, m.in. z okazji uroczystości Wszystkich Świętych.
W oparciu o biogramy zamieszczone w książce “Groby polskie na cmentarzach Rzymu” przygotowaliśmy krótkie informacje o osobach pochowanych w kwaterze polskiej. Zamieszczamy je pod zdjęciami grobów. Brak informacji pod zdjęciem oznacza, że autorka książki nie zamieściła biogramu danej osoby.
Aleksandra z Winiarskich Azia (1923-1982) podczas okupacji niemieckiej działała w konspiracji. Jako jedna z nielicznych kobiet ukończyła tajny kurs dla oficerów kontrwywiadu AK. Walczyła w Powstaniu Warszawskim 1944 r. Następnie znalazła się w szpitalu jenieckim na terenie Niemiec, gdzie poznała swego przyszłego męża Włocha. Po wyzwoleniu wyjechała z nim na Sycylię. W latach 1947-1956 wraz z rodziną przebywała w Polsce. Powróciła do Włoch, zamieszkała w Rzymie, gdzie pracowała m.in. jako sekretarka i bibliotekarka w Papieskim Kolegium Polskim na Awentynie.
Janina z Antczaków Grzybowska (1925-1982) córka Jana, rotmistrza rezerwy. Brała udział w Powstaniu Warszawskim 1944 jako łączniczka (ps. Nina) batalionu kapitana “Krybara” na Powiślu, później zgrupowania podpułkownika “Sławbora” w Śródmieściu. Po upadku powstania wywieziona do obozu w Niemczech. Po uwolnieniu w Armii Polskiej gen. Maczka. Po wojnie znalazła się w Rzymie, gdzie w 1955 r. poślubiła Antoniego Grzybowskiego (1921-1995) – oficera 2 Korpusu WP, odznaczonego za udział w kampanii włoskiej orderem Virtuti Militari. Jego grób znajduje się na przeciw grobu Janiny Grzybowskiej.
Karol Badura (1907-1983) malarz, akwarelista, grafik. W okresie II wojny światowej znalazł się w Związku Radzieckim. Wyszedł stamtąd z armią polską Władysława Andersa. Walczył pod Monte Cassino. Po wojnie przez kilka lat przebywał w Argentynie. Do Włoch powrócił w 1953 roku. Swoje prace wystawiał we Włoszech, Argentynie i Polsce, zdobywając wiele nagród i wyróżnień. W kwaterze polskiej pochowana jest również jego żona Vittoria Benassai (1922-2018).
Zygmunt Ryszard Chrzanowski (1910-1992) kombatant 2 Korpusu WP. Po wojnie zamieszkał ze swoją włoską żoną w Argentynie. Pod koniec życia osiadł w Rzymie.
Katarzyna z Cywińskich Konopka (1957-1990) historyk, działaczka “Solidarności”. W stanie wojennym działała w Prymasowskim Komitecie Pomocy dla pozbawionych wolności i ich rodzin. W 1983 roku wyjechała do Rzymu, gdzie od 1981 roku w emigracyjnych strukturach “Solidarności” działał jej przyszły mąż Tadeusz Konopka. Przez lata ich mieszkanie było przystanią dla wielu przybywających z Polski.
Juliusz Jurkiewicz (1923-1980) był oficerem 3 Dywizji Strzelców Karpackich 2 Korpusu WP, z którym odbył kampanię włoską (m.in. w tzw. “pościgu adriatyckim”, już po zdobyciu Monte Cassino. Miał opinię dzielnego oficera. W bitwie pod Senigalią stracił oko. Po wojnie zamieszkał w Rzymie. Umarł w nędzy.
Hilary Frimer (1911-1982) Inżynier, do 1939 roku mieszkał w Łodzi. Podczas II wojny światowej przebywał w obozie na terenie Związku Radzieckiego, skąd wyszedł z Armią Polską generała Andersa. Po wojnnie poślubił Włoszkę i osiadł w Rzymie.
Józef Kosmicki (1910-1985) w czasie II wojny światowej wywieziony wgłąb Związku Radzieckiego, skąd wyszedł z Armią Polską generała Andersa. Brał udział w kampanii włoskiej 2 Korpusu WP. Po wojnie ożenił się z Włoszką i zamieszkał w Rzymie. Grób żony Vienny Perini (1907-1991) znajduje się również w kwaterze polskiej.
Adam Lechniak (1933-1986) w latach 1943-56 więzień polityczny. Rolniki, działacz “Solidarności”. Po 1980 roku został przewodniczącym Koła Wiejskiego NSZZ “Solidarność Rolników Indywidualnych” w Chludowie. W czerwcu 1985 roku zamieszkał we Włoszech.
Bronisław Mazur (1911-1982) Malarz, rzeźbiarz, grafik, witrażysta, lekarz medycyny, duchowny. WIĘCEJ INFORMACJI W OSOBNYM ARTYKULE>>>
Karol Wagner (1909-1988) właściwie Karol Pieńkowski był dziennikarzem radiowym. W 1939 roku zdołał opuścić kraj. Pracował we Francji, nadając audycje Polskiego Radia. Po jej upadku został dyrektorem Polskiego Radia w Londynie. W 1949 roku rozpoczął nadawanie audycji polskich w Madrycie. Od końca 1955 roku pracował w polskiej redakcji Radia Wolna Europa w Nowym Jorku. W 1973 roku został jednym z zastępców Jan Nowaka-Jeziorańskiego w Monachium. “KOCHAŁ POLSKĘ I MÓWIŁ PRAWDĘ” – czytamy na jego nagrobku.
Witold Wehr (1901-1980) historyk sztuki. Do Włoch przyjechał w czasie II wojny światowej. Pracował w Rzymie jako przewodnik. Pozostawił w rękopisie kilka prac z zakresu historii sztuki.
Witold Wyszyński (1901-1983) Uczestnik wojny 1920. Pracownik służby dyplomatycznej. W czasie II wojny światowej ewakuowany do Francji, następnie przez Hiszpanię i Portugalię dostał się do Wielkiej Brytanii. Był doradcą rządu polskiego w Londynie. W latach 1944-46 pracował w ambasadzie polskiej w Rzymie. Pozostał na emigracji. Sporadycznie pisywał artykuły i komentarze do prasy polonijnej.
Bolesław Ziemacki (1921-1981) był żołnierzem 2 Korpusu WP, z którym odbył szlak bojowy na froncie włoskim. Po wojnie ożenił się z Włoszką i osiadł w Rzymie.
Wszystkie zdjęcia zamieszczone w artykule zostały wykonane 7 listopada 2026 roku przez redakcję serwisu Polonia in Italia (polacchiinitalia.it). Redakcja wyraża zgodę na ich przedruk pod warunkiem podania źródła.
O grobach polskich na cmentarzu Prima Porta czytaj również w artykule ks. Waldemara Turka “Z ziemi polskiej do włoskiej. Mogiły Polaków na cmentarzach rzymskich”
Commenti